GASTROPAREZİ

Stj. Dr. Selen Soylu, Prof. Dr. Ahmet Dobrucalı

Gastroparezi nedir?
Mide felci anlamına gelen gastroparezi, mide hareketlerinin azalması veya durmasıyla seyreden sindirim sistemi bozukluğudur. Mide normal fonsiyonunu yerine getirdiğinde, midenin kasılmaları yiyecekleri küçük parçalara ayırır ve besinlerin sindirilmesi ve emilmesi için ince barsağa gönderir. Gastroparezi olduğunda normal bir şekilde kasılamayan mide, ne yiyecekleri küçük parçalara ayırabilir ne de onları ince barsağa iletebilir. Yediklerimiz midemizde çok uzun süre kalırsa, mide içindeki besinlerin fermente olmasıyla midemizde bakteriyel üreme görülür. Gastroparezili hastada bulantı ve kusma sık görülür. Ayrıca uzun süre midede sindirilmeden kalan yiyecekler, bezoar denilen katı kitleler oluşturabilir ve bu da mide çıkışının tıkanmasına yol açarak bulantı ve kusma yapabilir.

-Gastroparezinin nedenleri nelerdir?

Sağlıklı bir bireyde alınan gıdaların sindirim sisteminde hareketini kontrol eden vagus siniri, midenin düz kaslarına uyarı gönderir. Bu da midenin kasılıp mide içeriğinin ilerlemesini sağlar. Vagus sinirinin zarar görmesi veya ve fonksiyonunun azalması gastropareziye neden olur. Sonuçta gıdaların mide içindeki hareketi yavaşlar veya durur. Gastroparezinin en sık görülen nedenleri şunlardır:

• Diabetes mellitus: Uzun süreli diyabetin ciddi komplikasyonlarından biri olan nöropatiye nedeniyle midenin motor fonksiyonları bozulabilir ve gastroparezi görülür.

• Viral nedenler: Ateş, bulantı, diyare ve kas ağrıları bu tip gastroparezide görülen belirtilerdir. Daha çok gıda zehirlenmeleri ve akut gastroenteritlerin seyrinde görülür ve genellikle geçicidir.

• İdyopatik (Sebebi bilinmeyen) gastroparezi: İdiyopatik gastroparezide yavaş ilerleyen bir hastalık süreci söz konusudur ve şişlik, bulantı ve kusma gibi belirtileri daha uzun sürer.

• Cerrahi girişim sonrasında oluşan gastroparezi (Postoperatif gastroparezi): Ülser, mide ve diyaframa yönelik ameliyatlarda vagusun kesilmesi sonucu mide, vagus siniri tarafından uyarılamaz ve kasılamaz.

• Göğüs ve karna uygulanan radyasyon tedavisi

• Endokrin sorunlar (Addison hastalığı, hipotiroidism, kalsiyum metabolizması bozuklukları) ve metabolik hastalıklar

• Anoreksiya nervosa, bulimia gibi yeme bozuklukları

• Barsak kasılmalarını yavaşlatan bazı ilaçların kullanımı ( Morfin ve türevleri, trisiklik antidepresanlar, yüksek kan basıncı tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar (kalsiyum kanal blokerleri, klonidin), dopamin agonistleri, lityum, nikotin, bazı hormonal ilaçlar (Progesteron blokerleri)

• Amiloidoz (Çeşitli doku ve organlarda hücrelerarası bölgede amiloid adı verilen proteinin birikmesiyle oluşan bir hastalıktır.)

• Skleroderma (Derinin sert ve parlak göründüğü, eklemlerin çevresindeki bağ dokusunu ve kan damarlarını etkileyen kronik romatolojik bir hastalıktır. Özellikle yemek borusu ve mide fonksiyonları bozulur, reflüye ve gastropareziye bağlı şikayetler belirgindir)

• Parkinson hastalığı gibi merkezi sinir sistemi hastalıkları

-Gastroparezi belirtileri nelerdir?

Her bireyde farklı belirtiler görülebilir. Gastroparezisi olan bir birey, yemek yedikten saatler sonra sindirilmemiş gıda kusabilir. Gastroparezinin en sık belirtiler şunlardır:

• Erken doyma hissi (en sık)

• Sık sık veya arada bir gelen bulantı

• Ağız kokusu

• Kusma

• İştahsızlık ve kilo kaybı

• Reflü benzeri yakınmalar (Bkz.reflü)

• Karında çalkantı hissi ve ağrı

Bu belirtiler başka hastalıklara işaret edebilir. Bu yüzden her zaman teşhis için önce doktorunuza danışmalısınız.

-Gastroparezi nasıl teşhis edilir?

Hastanın tıbbi hikayesi ve fiziksel muayenesine ek olarak gastroparezide teşhise yönelik olarak şunlar yapılır:

Laboratuvar bulguları:

Ciddi miktarlarda olabilen kusma ve yetersiz beslenme nedeniyle, hastada elektrolit bozuklukları, kansızlık ve kan proteinlerinde azalma görülebilir. Bu yüzden kan testleri yapılır.

Görüntüleme yöntemleri:

Endoskopi: Gastroparezi düşündüren belirtileri olan hastalarda ülser, gastrit, mide fıtığı ve kanser gibi gastropareziyle aynı bulguları gösterebilen hastalıkları dışlamak için mutlaka endoskopi yapılmalıdır. Endoskopide, ince kıvrılabilir bir tüp ağızdan mideye sokulur. İşlem genellikle 15 dakika sürer. Hastayı rahatlatmak amacıyla işlem öncesi hastaya damar yolundan sakinleştirici bir ilaç verilir. Kamera özelliğine sahip bu cihaz yardımı ile yemek borusu, mide ve on iki parmak barsağını kapsayan üst sindirim kanalındaki organların ayrıntılı bir şekilde incelenmesi mümkün olur.

Gastroparezili hastada direkt batın grafisinde midenin  görünümü

Mide boşalım zamanı ölçümü: Bu testle radyoaktif madde ile işaretlenmiş katı ve sıvı gıdaların mideden boşalma zamanı ölçülür. Mide boşalım zamanındaki gecikme, gastropareziyi belirtir. Boşalım zamanını ölçerken hastalara, içinde az miktarda radyoaktif materyal (99m Tc) bulunan katı ve sıvı gıdalar farklı zamanlarda yedirilir ve bir görüntüleme yöntemiyle mideden boşalım süresi ölçülür. İşaretlemede kullanılan radyoaktif madde miktarı çok düşük seviyede olduğundan yöntemin insan sağlığına bir zararı yoktur.

Elektrogastrografi: Hastanın karın cildine yerleştirilmiş yüzeyel elektrodlar yardımıyla midenin kasılırken oluşturduğu elektriksel aktivitesinin kaydedilmesidir.

Gastroduodenal manometri: Hastanın ağzından midesine ve oradan ince barsağına uzanan ve basınç ölçme yeteneğine sahip olan ince bir tüp yerleştirir. Hastanın midesinin açken ve yemek sonrasındaki kasılmaları kaydedilir. Manometri hekime, mide ve ince barsağın ne kadar güçlü ve sık kasıldığını ve mide kasılmalarının ince barsak kasılmalarıyla koordine olup olmadığını gösterir.

SmartPill® (wireless capsule GI monitoring system): pH, sıcaklık ve basıncı ölçen iri bir hap büyüklüğündeki bir kapsül yutturulduktan sonra mide ve barsaklar içinde ilerleyişine ve gönderdiği verilere göre mide fonksiyonları hakkında bilgi edinilir. Bu işlem genelde 3-6 saat sürer ve kapsül 24-72 saat içinde dışkıyla atılır.

-Gastroparezi nasıl tedavi edilir?

Doktorunuz tarafından hastaya özel tedavi aşağıdakiler göz önünde bulundurularak düzenlenir:

• Hastanın yaşı, tıbbi hikayesi

• Hastanın ilaca, tedaviye ve tanı yöntemlerine toleransı

• Hastanın seçimi ve görüşü

Gastroparezi kronik bir durum olduğundan tamamen tedavi edilemez ama hastanın durumu kontrol altında tutulur. Örneğin diyabetle ilişkili olan gastroparezide öncelikli amaç, hastanın kan şekeri seviyesini kontrol etmektir.

İlaçlar:

Botulinum zehri, midenin çıkış bölgesine enjekte edilir ve belirtiler geriler. Gastroparezinin medikal tedavisi, mide boşalmasını sağlayıcı metoclopramide ve domperidone gibi ajanlarla yapılır. Metoclopramide mide kasılmasını artırarak mide boşalmasını kolaylaştırır. Ayrıca bu ilaç, beyin üzerine etkili olarak kusma refleksini kontrol edip bulantı ve kusmayı önler. Bir araştırmada gösterildiği üzere gastroparezi tedavisinde metoclopramide ve domperidone başarısız kaldığında prokinetik bir ajan olan eritromisin kullanılır. Bir antibiyotik olan eritromisin, mide ve barsaktaki motilin reseptörlerini uyararak mide kasılmasını ve böylece boşalımını sağlar.

Diyet:

Diyet, çoğu zaman gastroparezi tedavisinde ilk adımdır. Kafein, alkol, yağlı ve lifli yiyecekler sindirimi yavaşlattıklarından hastaların bu tip gıdalarla beslenmesi önerilmez. Lifli gıdalar tüketilecekse bunlar ya ağızda iyice çiğnenip yutulmalı ya da yumuşak kıvama gelene kadar pişirilmelidir. Bazen doktorlar, hastanın kan şekeri normale dönene kadar sıvı gıdalarla beslenmeyi önerirler. Size en uygun diyet listesi için diyetisyeninize veya doktorunuza danışmalısınız.

Gastrik pacing (Mide pili):

Cerrahi bir yenilik olan gastrik pacingde, kalp pacemakerına benzeri bir cihaz mide kasılmasını uyarır. Laparoskopiyle mideye iki kutuplu ince bir tel yerleştirilir. Bu kutuplar, sağ karın derisine yerleştirilen elektronik jeneratöre bağlanır. Cihaz, cerrahi işlemden 2 hafta sonra çalıştırılır ve gastroparezili hastada, hastanın midesinin normal kasılmasını sağlamak için gerekli uyarı derecesine göre ayarlanır.

Endoskopik yöntemler:

Diğer yaklaşımlar başarısız olduğunda jejunostomi denilen cerrahi işlem uygulanır. Bu işlemde, karındaki deriden ince barsağa bir beslenme tüpü yerleştirilir. Bu tüp sayesinde yiyecekler mideye uğramadan doğrudan ince barsağa ulaşırlar. Bu uygulama, eğer hastanın gastroparezisi çok ciddiyse ve hastalığı, ilaç ve besinlerin kana geçmesini önlüyorsa tercih edilir.

Cerrahi yöntemler:

Gastroenterostomi denilen işlemle mi¬de ve barsak arasında cerrahi olarak doğrudan bir ge-çiş yapılır ve böylelikle jejunumdaki alkalik sıvıların doğrudan mideye akıp aşırı asiditeyi nötrleştirmesi sağlanır.

Parenteral (Damar yolu ile) beslenme:

Jejunostomi tüpüne alternatif olan parenteral beslenmede, besinler sindirim sistemine uğramadan doğrudan kana karışırlar. Hekim göğüs damarlarından birine kateter yerleştirip besin ya da ilaç dolu sıvıyı bu yolla damardan kana verir.

Sorularınız için;

Prof.Dr.Ahmet Dobrucalı

0216 3505372