reflü, reflureflü


  • Sindirim Sistemi Anatomisi

  • AKUT  PANKREATİT

     

    Prof.Dr.Ahmet Dobrucalı

     

    Pankreas karın boşluğunda midenin arkasında yer alan, hem gıdaların sindirilmesinde ve hem de kan şekeri regülasyonunda önemli rol oynayan bir organımızdır. Pankreastan salgılanan ve lipaz, amilaz ve proteaz olarak adlandırılan sindirim enzimlerini içeren ve bikarbonattan zengin bir sıvı olan pankreas öz suyu, karaciğerden gelen safra ile birlikte onikiparmak barsağına akarak ince barsaklarda yağ, şeker ve proteinlerin sindirilerek emilime hazır küçük moleküller haline hale getirilmesini sağlar. Diğer yandan, pankreas aynı zamanda bir endokrin organ olarak da rol oynayarak salgıladığı insulin ve glukagon adı verilen ve birbirine zıt etkiye sahip iki hormonla kan şekeri seviyesinin düzenlenmesinde görev alır.

     

    PANKREATİT NEDİR?

    Pankreatit pankreasın iltihabıdır. Akut pankreatit erkek ve kadınlarda hemen hemen eşit sıklıkta görülürken kronik pankreatit erkeklerde hada sık görülmektedir. Alkole bağlı vakalar genç yaşlarda (30-45) ortaya çıkarken safra taşına bağlı vakalar daha ilerki yaşlarda (50-65) görülür. Pankreatit genellikle ani bir atak şeklinde ortaya çıkarsa da (akut pankreatit) bazı vakalarda şiddetli bir atak veya tekrarlayan bir kaç atak sonrasında müzmin hale gelebilir (kronik pankreatit). Pankreasta inflamasyon (iltihap) başladığında pankreasın kendi ürettiği sindirim enzimlerinden zengin öz suyu bu öz suyun pankreas içinde taşındığı kanalların dışına sızarak pankreasın kendi dokusunu harap etmeye başlar. Bu enzimler içinde tripsin pankrasta oluşan hasarlanmadan özellikle sorumlu tutulur. Pankreasın bu şekilde kendi kendini sindirmeye başlaması sonucunda pankreatit oluşur. Pankreasın kendi kendisini sindirmesi sonucunda, salgıladığı sindirim enzimleri ve iltihaplanma sonrasında ortaya çıkan diğer maddeler sistemik dolaşıma karışarak tüm vücudun bu olaydan etkilenmesine sebep olurlar (örneğin şok ve böbrek yetersizliği gibi pankreas dışındaki organların fonksiyonlarında bozulma gibi ).

     

    pankre

     

    Akut pankreatitin en sık görülen iki önemli nedeni safra yolları taşları ve alkol kullanımıdır. Özellikle safra kesesinde 5mm ve daha küçük çapta ve çok sayıda taş varlığında ana safra yoluna düşen safra taşları aynı bölgeye boşalan pankreas kanalını da tıkayarak pankreas öz suyunun barsağa akmasını engelleyerek pankreatite sebep olur. Aşırı alkol içilmesi sonrasında da değişik mekanizmalar sonucunda pankreas enzimlerinin pankreas içinde aktif hale gelmesi nedeniyle pankreatit oluştuğu düşünülmektedir. Alkol alımından bir iki gün sonra bile pankreatit ortaya çıkabilir. Pankreatit oluşumu için alınması gerekli olan alkol miktarı her insanda farklılık gösterir. Alkol tüketiminin fazla olduğu batı toplumlarında alkole bağlı pankreatit daha sık görülürken doğu toplumlarında safra taşına bağlı pankreatit daha sık görülmektedir. Hastaların %15-20 kadarında pankreatite yol açan sebep ortaya çıkarılamaz ve bu vakalar idyopatik pankreatit olaral adlandırılır.
    Akut pankreatitin diğer nadir görülen sebepleri arasında kan yağlarının aşırı yüksekliği (hipertrigliseridemi), kan kalsiyum seviyesinin yüksekliği (paratiroid bezinin fazla çalışması), ERCP gibi endoskopik girişimler, kabakulak enfeksiyonu, bazı ilaçların kullanımı, karın ameliyatları, akrep ve yılan sokması, karın travmaları, pankreas tümörleri, otoimmun pankreatit ve konjenital pankreatit sayılabilir.

     

     

    safratasi2

     

    Ana safra kanalı ve pankreas kanalı barsağa açılmadan önce birleşerek tek kanal haline gelirler ve safra yoluna düşen taşlar pankreas kanalını da tıkayarak pankreatitte sebep olurlar.
    Kronik pankreatitte ise tekrarlayan pankreatit atakları veya uzun süre sessiz giden kronik pankreas inflamasyonu sonrasında pankreas dokusu artık sindirim için gerekli enzimleri ve hormonları yeterince yapamaz hale gelir. Bunun sonucunda yağ, şeker ve proteinlerin sindirim ve emilimi bozulur ve insülin salgılanmasındaki yetersizlik sonucunda da şeker hastalığı (Diabet) ortaya çıkabilir. Kronik pankreatitin en sık görülen sebebi kronik alkol kullanımı olmakla birlikte akut pankreatit oluşturan diğer sebepler de kronik pankreatit oluşturabilirler.

     

    PANKREATİTİN BELİRTİLERİ NELERDİR?

    Akut pankreratit genellikle aşağıda sıralanan belirtilerle kendini gösterir. Hastaların bir kısmında daha önce safra kesesinde taş bulunma öyküsü bulunur.

    - Dakikalar içinde aniden gelen veya birkaç saat içinde giderek artarak şiddetlenen, karnın üst kısımlarında hissedilen, kuşak tarzında yayılarak sırta vurabilen, sırtüstü yatma ile artabilen şiddetli karın ağrısı
    - Bulantı, kusma, gaz ve dışkı çıkaramama
    - Göz aklarında sararma, idrar renginde koyulaşma ve dışkı renginde açılma (Genellikle safra taşına bağlı pankreatitte görülür)
    - Ateş
    - Kan basıncı düşüklüğü (hipotansiyon) ve şok (Soğuk terleme, çarpıntı, göz kararması gibi belirtilerle kendini gösterir).

    Akut pankreatitte karın ağrısı genellikle şiddetli olmasına rağmen erken saatlerde ağrının hissedildiği karın bölgesine basıldığında ağrıda bir artma hissedilmez ve genellikle karın yumuşaktır. İlerleyen saatlerde pankreastaki iltihap artıp karın içine yayıldığında karında şişme ve sertleşme ile birlikte ağrı tüm karında hissedilmeye başlar. Bu tür karın ağrısı ile hastanaye başvuran hastaların mutlaka pankreatit yönünden incelenmesi ve en azından pankresatit olasılğını uzaklaştırmak bakımından kanda amilaz ve lipaz ölçümü gibi basit tetkiklerin yapılması gerekir.

    Kronik pankreatitte ise en belirgin bulgular, tekrarlayan ve hastaları sık olarak ağrı kesici ilaçlar kullanmak zorunda bırakan karın ağrısı, özellikle yağlı yemeklerden sonra ortaya çıkan ishal, kilo kaybı ve bazı vakalarda görülebilen şeker hastalığı ve B12, A,D,E ve K vitaminleri eksikliğidir. Kronik pankreatitli hastaların büyük bir çoğunluğu alkol bağımlısı kişilerdir ve bu belirtilerle hekime başvurduklarında zaten hastalık artık yerleşmiş dönemdedir. Nadiren kronik pankreatit zemininde pankreas kanseri gelişebilir ve hasta kanser bulguları ile başvurduğunda daha önceden bir kronik pankreatit olduğu anlaşılır.

     

     

    ranson

    Akut pankreatitin  değerlendirilmesinde Ranson kriterleri

     

     

    pankre2

    Akut ödematöz  pankreatitte bilgisayarlı tomografide  ödemli pankreasın görünümü

     

     

    PANKREATİT NASIL TEDAVİ EDİLİR?

    Akut pankreatitli hastaların hastaneye yatırılarak tedavi edimeleri gerekir. Kan testleri yanında acilen yapılacak bilgisayarlı karın tomografisi tanıda oldukça yardımcı olan bir görüntüleme yöntemidir. Tanı konulduktan sonra güçlü ağrı kesicilerle şiddetli ağrının dindirilmesi, ağızdan beslenmenin kesilerek damar yoluyla yeterince sıvı ve elektrolit verilmesi, gereken vakalarda antibiyotik tedavisi yapılması ve pankreatite neden olan sebeplerin ortadan kaldırılması (safra yollarındaki taşları çıkarılması gibi. Bkz. ERCP) tedavide ilk uygulanacak girişimlerdir. Akut pankreatitli vakaların çoğu yapılacak uygun tıbbi tedavi ile genellikle bir haftalık bir sürede iyileşerek hastaneden çıkabilecek hale gelebilirler. Şidetli pankretiti olan vakalarda iyileşme daha geç olabilir ve bazı hastaların yoğun bakım ünitelerinde yatırılarak izlenmeleri gerekebilir. Tıbbi tedaviye cevap vermeyen hastalarda cerrahi tedavi gerekir ve cerrahi tedaviye ihtiyaç duyulup duyulmayacağı genellikle ilk 48-72 saatte belli olur.
    Akut pankreatit atağını atlatan hastaların bir kısmında pankreasta psödokist olarak adlandırılan içi sıvı dolu yapılar oluşabilir. Bu kistler genellikle kendiliklerinden küçülerek aylar içinde kaybolurlarsa da bazı hastalarda endoskopik veya cerrahi yöntemlerle boşaltılmaları gerekir. Hastaların %10 dan daha az bir bölümümde akut pankreatit iyileştikten sonra kalıcı şeker hastalığı ortaya çıkabilir. Alkole bağlı vakalarda alkol alımının kesinlikle sonlandırılması tekrarlayacak pankreatit ataklarının önlenmesi bakımından önemlidir.

     

     

    safratasi5
    Pankreatitli olguda ERCP sırasında safra yollarındaki taşın çıkarılması

     
     
     
     
     
    Sorularınız için;
    Prof.Dr.Ahmet Dobrucalı
     
     

     
    Prof. Dr Ahmet DOBRUCALI
    Adres: Bağdat Caddesi İrfan Bey Ap. No. 216 Kat. 1 D. 19 Çiftehavuzlar - Kadıköy - İstanbul
    Telefon: 0216 350 53 72 Fax: 0216 350 53 70   E-mail: adobrucali@yahoo.com

    web sitesi sayfalarımız  kez ziyaret edilmistir.

    1997 Tüm Hakları Saklıdır developed & Designed by LIMONSS Hosting ,Domain , isim Tescili, Domain Registration, Web Design, Graphic Design, Powered by LIMONSS Hosting ,Domain , isim Tescili, Domain Registration, Web Design, Graphic Design,