KRONİK PANKREATİT
Stj.Dr.Selen Soylu, Prof.Dr.Ahmet Dobrucalı
Kronik pankreatit nedir?
Şiddetli olabilen karın ağrısı, pankreasta kalıcı fonksiyon bozukluğu ve yapısal değişikliklerin gözlendiği pankreasın müzmin iltihabi bir hastalığıdır. İlerleyici bir hastalık olan kronik pankreatit nadiren geriler.
Kronik pankreatitin nedenleri nelerdir?
Alkol ve diyet: Alkol alımı, kronik pankreatitin en sık nedenidir (%90). Pankreasta yapısal hasar ve klinik bulgular en az 3 yıl süreyle günde 100 gramın üzerinde alkol alımıyla oluşur. Yüksek protein ve yağ tüketimiyle kronik pankreatit arasında ilişki vardır. Risk olarak alkol, protein ve yağ birbirlerinin etkisini artırırlar.
Tropikal pankreatit: Endonezya, Hindistan gibi bazı ülkelerde 20 yaş altı kişilerde rastlanan nedeni bilinmeyen pankreatittir. Kilo kaybı, şiddetli karın ağrısı, diyabet ve beslenme yetersizliği bu tipin en önemli klinik bulgularıdır.
Kalıtsal (kronik ailesel pankreatit, herediter pankreatit): Otozomal dominant geçişli, karın ağrısı ve pankreas kalsifikasyonuyla karakterize nadir bir hastalıktır. Hastalar pankreas kanseri gelişimiile erken yaşta kaybedilirler.
Hiperkalsemi: Bu tipte pankreas kanalları içinde kalsiyum kristallerinin birikimi izlenmektedir.
Kistik fibrosis: Pankreas kanallarında pankreas öz suyununu aşırı derecede katılaşmasına bağlı tıkanıklık oluşması sonrasında ortaya çıkar. Bu hastalarda tekrarlayan solunum yolu enfeksiyonları bulunur.
Tümör ve travma: Pankreas kanalında tıkanıklığa yol açan tümörler, kronik pankreatite neden olabilirler. Delici ve künt travmalar ise pankreasta iltihabi reaksiyona, pankreas kanalında hasar ve tıkanmaya neden olarak kronik pankreatite yol açabilir. Pankreas kanalındaki zedelenme sonucu pankreas salgısı karna geçip karın zarı boşluğunda pankreatik sıvı oluşabilir.
Kronik pankreatitin belirtileri nelerdir?
Karın ağrısı: Ağrı karın üst kısımlarında hissedilir, kuşak tarzında olabilir ve sırta omuza vurabilir. Ağrı genellikle yemek sonrasında ortaya çıkar ve bulantı ve kusma eşlik edebilir. Kronik pankreatitlilerde sık görülen bulantı ve kusma özellikle alkol içimi ve yemek sonrası artabilir. Bu hastalarda karın ağrısı önemli bir sorun olduğundan kronik pankreatitlilerde ağrı kesici ilaçlara bağımlılık görülebilir.
Kilo kaybı ve sindirim bozukluğu: Pankreastaki hücrelerin yıkımına bağlı olarak pankreasta enzim yapımının azalması protein ve yağların sindiriminin ve dolayısıla da emiliminin aksamasına ve böylece kilo kaybı ve beslenme bozukluğuna neden olur. Yağ ve protein emiliminde sorun yaşanması pankreasın enzim salgılama kapasitesinin ancak %80’inin bozulmasından sonra görülür. Hastaların çoğunda kilo kaybının nedeni; diyabet, steatore (yağlı dışkılama) ve karın ağrısına ikincil beslenme bozukluğudur.
Diyabet: Nedeni, pankreastaki adacık hücrelerinin harabiyetiyle kan insülin seviyesindeki düşüştür. Diyabetin ortaya çıkması için pankreasın %75’i, steatore (yağlı dışkılama) için %80’ı harabiyete uğramalıdır. Bu nedenle diyabet steatoreden daha erken ortaya çıkar. Sık görülmesine rağmen diyabet, nadiren ilk bulgu olabilir. Kronik pankreatitin süresi uzadıkça diyabet sıklığı artar. Hastaların insülin gereksinimi az olmakla birlikte kan şekeri normalin altına düşmesi (50 mg/dl’nin altına) daha sık ve ciddi seyirlidir.
Steatore: Dışkıyla aşırı yağ kaybı olmasıdır. Dışkı açık renkte, kötü kokulu olup tuvalet taşına yapışan özelliktedir.
Kronik pankreatit tanısı nasıl konur?
Fizik muayene: Kronik pankreatitte karın muayenesi sırasında ağrı bulunabilir. Karın ağrısı olan alkolik hastada kronik pankreatit ve öncelikle pankreasta bir hasar olabileceği düşünülmeli ve bir pankreas kanserinin olmadığı gösterilmelidir.
Sekretin testi: Kronik pankreatit tanısında en duyarlı testtir. Sekretin kişiye damardan verildikten sonra toplanan on iki parmak barsağı salgı hacmi ve salgı içindeki bikarbonat miktarı belirlenir. Bikarbonat miktarı ve salgı hacminin düşük olması kronik pankreatite işaret eder.
Serum enzimleri: Kanda amilaz, lipaz, trigliserid ve dışkıda enzim ölçümü, kronik pankreatit teşhisi koymaya yardım eder. Serum bilirubin ve alkalen fosfataz (ALP) değerlerinin yüksek olması; ödem veya kanserden dolayı pankreas komşuluğundaki safra yollarının tıkandığını gösterir. Otoimmün bir nedenden kaynaklanan pankreatitin laboratuar bulgusunda ise eritrosit sedimantasyon hızında ve serum IgG4 seviyesinde yükselme görülür.
Pankreas fonksiyon testleri: Pankreatik fonksiyon testleri hekime pankreasın yeterli miktarda sindirim enzimi yapıp yapmadığını gösterir. Pankreasın ekzokrin fonksiyonunu kontrol etmek için dışkıda pankreatik elastaza bakılır. 200 ug/g altındaki bir değer, pankreatik yetersizliğine işaret eder.
Pankreasın görüntülenmesinde kullanılan testler: Ultrasonografi (US), bilgisayarlı batın tomografisi (BT), manyetik rezonans inceleme (MR), ve ERCP (Bkz. Endoskopi ve ERCP) gibi yöntemler kullanılarak kronik pankreatite bağlı yapısal değişiklikler hakkında bilgi edinilir.
Dışkıda yağ tayini: Kronik pankreatitte önemli bir bulgu olan steatore, dışkının sudan boyaması veya üç gün süreyle günde 100g yağ içeren diyet verilip 72 saat dışkıda yağ tayiniyle gösterilir. Normalde günde dışkıyla en çok 6 gram yağ atılırken kronik pankreatitlide bu değer 50 gramın üzerine çıkabilir.
Kronik pankreatit nasıl tedavi edilir?
Kronik pankreatit tedavisnde amaç ağrıyı kontrol altına almak ve alınan gıdaların sindirimi ve emilimini düzenlemektir. Bu amaçla öncelikle eğer kullanılıyorsa alkol alımı kesilmeli ve kronik pankreatite neden olan hastalığın tedavi edilmelidir. Ağız yolu ile verilecek yüksek dozda sindirim enzimleri ve yağdan fakir bir diyet uygulanması ile ağrının azaltılmasına çalışılır. Gereken vakalarda ağrı kesiciler ve ağrının geçirilmesine yönelik sinir blokajı gibi daha girişimsel yöntemler uygulanabilir. Diabet gelişen vakalarda buna yönelik bir tedavi uygulanır. İnatçı karın ağrısı, pankreatik asit (karında sıvı birikmesi), pankreatik psödokist, sindirim sisteminde kanama ve safra yolu ve/veya on iki parmak barsağında tıkanıklıklar ortaya çıkan hastalarda cerrahi tedavi uygulanır.
Sorularınız için;
Prof.Dr.Ahmet Dobrucalı
02163505372
|
